“`html
AYM, Basın İlan Kurumu’nun İlan Cezası Yetkisini Geçersiz Kıldı
Anayasa Mahkemesi, basın özgürlüğü konusunda kritik bir karar alarak, yasal düzenlemelerin “keyfi uygulamalara” yer vermeyecek şekilde net, ulaşılabilir ve öngörülebilir olması gerektiğini belirtti. Bu durum, ilan iptali konusunda hukuki mücadele veren Evrensel gazetesini olumlu etkileyebilir.
30.10.2025
Anayasa Mahkemesi (AYM), hem yerel hem de ulusal düzeydeki basın kuruluşları için son derece önemli olan Basın İlan Kurumu (BİK) tarafından ilanların keyfi nedenlerle durdurulması hakkında önemli bir karar verdi.
Basın İlan Kurumu’nun basına uyguladığı ilan durdurma cezaları ve Evrensel gazetesi gibi kuruluşların ilanlarının tamamen durdurulmasına vesile olacak 17 Haziran 2025 tarihli kararı, 13 Ekim’de Resmi Gazete’de yayımlandı.
Yüksek mahkeme, Basın İlan Kurumu’nun ilan ve reklam kesme cezası uygulama koşullarının yetersiz bir şekilde tanımlandığına ve belirsiz gerekçelere dayandığına hükmederek, ilgili düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olduğuna karar verdi. Bu kapsamda, Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanun’un 49. maddesinin (a) fıkrası iptal edildi.
Öngörülen hüküm, “basın ahlakına” uymayan gazete ve diğer medya organlarına verilecek ilan ve reklamların iki ay içerisinde durdurulmasını gerektiriyordu. Ancak, basın ahlakının tanımı veya ihlalinin sonuçlarına yönelik herhangi bir belirleme mevcut değildi.
“Kanunsuz Suç ve Ceza Olmaz”
Hüküm, Gazeteciler Cemiyeti tarafından BİK’in cezalarına itiraz eden davanın ardından geldi. Gazeteciler Cemiyeti avukatı Gökhan Tekşen, AYM kararının basın özgürlüğü açısından önemli bir kazanım olduğuna değindi. Tekşen, “Bu kararla birlikte Basın İlan Kurumu, 49-a maddesi kapsamında yaptırım uygulama yetkisini kaybetti ve böylece fiili yaptırım yetkisi kalmadı” dedi.
Avukat Tekşen, Anayasa’nın 29. maddesindeki basın özgürlüğü ile ilgili düzenlemeye dikkat çekerek, “Basın İlan Kurumu, yönetmeliklere ve genel kurul kararlarına dayanarak yaptırımlar uygularken, her cezanın kanuni bir zemin üzerinde olmasının gerektiğini ve yasaların net olmasının önemini vurguladık. Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesini öne çıkardık” ifadesinde bulundu.
Bakırköy 9. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin AYM başvurusunda, Basın İlan Kurumu’nun ilgili düzenlemelerinin belirsiz olduğunu ve yaptırımların belirli ölçütler ile düzenlenmediğini ifade edilmişti. Bu durum, Anayasa’nın birçok maddesiyle çelişiyordu.
AYM: Yasalar Keyfiliğe İzin Vermemeli
Anayasa Mahkemesi’nin kararında, “İfade ve basın özgürlüklerini sınırlandıran düzenlemelerin yalnızca varlığının yeterli olmadığı belirtilerek, yasaların keyfiliğe izin vermeyecek şekilde belirli ve öngörülebilir olması gerektiği” vurgulandı.
Mahkeme ayrıca, ilgili düzenlemenin belirsizliğinin yaptırım yetkisini genişlettiğini, cezaların belirsiz kurallar temelinde uygulandığını ifade etti: “Kurala dayalı olarak hangi eylemlerin ne şekilde yaptırım gerektirdiği konusunda yeterli bir çerçeve çizilmeden, yasaya yapılan genel bir atıf ile Kuruma yaptırım yetkisi verilmiştir” denildi.
Anayasa Mahkemesi, daha önce de Evrensel, Cumhuriyet, BirGün ve Sözcü gazetelerinin başvurularını dikkate alarak, 10 Mart 2022 tarihinde Basın İlan Kurumu’nun uygulamalarının ifade ve basın özgürlüğü ihlali olduğuna dair bir pilot karar almıştı.
Yüksek mahkeme, “Her bir kuralın tartışmaya kapalı bir biçimde açık ve net bir şekilde düzenlenmesi gerekmektedir” diyerek, bu bağlamda gerekli değişiklikleri yapması için Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne bildirimde bulunmuştu.
Avukat Gökhan Tekşen, AYM’nin kararının basın etik ilkelerine yönelik bir değerlendirme içerdiğini ve yasadaki düzenlemenin düzeltilmesi için başvurduktan sonra herhangi bir adım atılmadığı için bu iptalin gerçekleştiğini aktardı.
Evrensel’in İlanlarına Süresiz İptal: “Nefes Borumuz Kesecek”
Evrensel gazetesinin Genel Yayın Yönetmeni Hakkı Özdal, AYM’nin yeni kararı ile birlikte kurumun geçici ilan iptal yetkisini ortadan kaldırdığını, ancak gazetenin ilan gelirlerinin kaybının yarattığı maddi sıkıntıların devam ettiğini belirtti: “Evrensel‘in ilan alma hakkı, basın ilan kriterlerini karşılamadığı gerekçesiyle tamamen askıya alındı. Daha önce de haberlerdeki bazı ifadeler yüzünden ilanlar genellikle durduruluyordu, şimdi ise ilanlar tamamen iptal edildi. Bu da gazete için büyük bir maddi kayba neden oldu. Okuyucumuzdan destek talep ettiğimizde abone sayımız arttı, bu süreçte okuyucuların duyarlılığı da çok önem kazandı. Ancak, ilan gelirlerini kaybetme durumumuzu telafi etmiyor” dedi. Özdal, resmi ilan hakkının iptal edilmesinin kendileri için “bir nefes borusunun kesilmesi” anlamına geldiğini vurguladı.
Basın İlan Kurumu, abonelerin birden fazla gazete satın almasından ve diğer belgelerin eksiksiz tutulmamasından kaynaklandığını öne sürerek, Evrensel’in resmi ilan ve reklam yayımlama hakkını Eylül 2019’da durdurdu, Ağustos 2022’de ise bu iptal tamamen gerçekleşti. Evrensel, bu karara itiraz ederek, BİK’in muğlak yasal düzenlemeleriyle hukuka aykırı davrandığını iddia etti ve gazetenin muhalif bakış açısı dolayısıyla eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini belirtti.
Evrensel gazetesinin avukatı Devrim Avcı, AYM’nin iptal kararını olumlu bir gelişme olarak değerlendirerek, bunun gazetelerine açtıkları mevcut davalara olumlu yansıması olabileceğine inandığını belirtti. AYM’nin resmi ilan kesiminin ifade özgürlüğü ihlali olduğuna dair 2022’de verdiği kararı hatırlatan Avcı, durumu detaylandırdı: “Bu AYM kararı doğrultusunda zamanın ilan iptalleri hakkında bir başvuru yaptık. İstanbul 15. Asliye Hukuk Mahkemesi de bu durumda sonuç bekliyor. Ayrıca, ilan hakkının tamamen kaldırılmasına dair açtığımız davada ise, BİK’in satış kriterlerini karşılamadığı yüklenimiyle ya da abonelerimizle ilgili uygunsuzluklar nedeniyle bu kararı aldığını görüyoruz. BİK, yalnızca bir kişinin birden fazla gazete almasını dahi bir bahane olarak öne sürdü. Buna karşın davayı idare mahkemesi reddetti. Şimdi, dosyayı istinafa taşıyacağız ve AYM’nin bu kararı yargı sistemi içinde lehimize bir sonuç doğurmasını umuyoruz” dedi.
Avukat Tekşen ise, yasadışı durumun en üst düzeyde tespit edildiğini ve halen devam eden davalarda bunun dikkate alınması gerektiğini ifade etti.
Yeni Asya gazetesi de benzer bir süreçten geçmiş ve BİK’in ilan yayımlama hakkını durdurmasına karşı açtıkları davada, İstanbul 10. İdare Mahkemesi’nin AYM’nin geçmiş kararlarını referans göstererek “Dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaştık” diyerek işlemi iptal ettiğini bildirdi.
Etiketler: Anayasa Mahkemesi, Basın İlan Kurumu, Basın İlanları, Evrensel, Medya
“`
