“`html
Irak’ta 11 Kasım Parlamento Seçimleri: 349 Partiden 56’sı Yarışacak
Irak, 11 Kasım’da gerçekleşecek olan parlamento seçimleri için 349 kayıtlı siyasi partiden 56’sının katılmasına karar verdi. Parlamento, toplamda 329 sandalyeden oluşurken, bu sandalyelerin 320’si genel oylarla, 9’u ise azınlık kotalarına göre belirlenecek.
Kürtler ve Türkmenler için kritik bir işlev görecek bu seçimlerde siyasi partiler, etkili kampanyalar düzenleyerek güçlü bir temsil sunmaya çalışıyor. Kerkük’te, Kürtler ve Türkmenler arasındaki çekişmenin yoğun olduğu bu seçim, bölgenin geleceği açısından hayati bir öneme sahip.
Irak genelinde, Kürdistan Bölgesi de dahil olmak üzere 18 farklı bölgede yapılacak olan seçimlerde, 21,4 milyon seçmen biyometrik oy kartıyla oy kullanma hakkına sahip olacak. Oylama, modern elektronik sistemler ve biyometrik kartlarla gerçekleştirilecek.
Kerkük’teki seçimlerde 250 aday, Hıristiyan kotası için ayrılan bir sandalye haricindeki 12 sandalye için yarışacak. İldeki Sünni Araplar arasında yaşanan siyasi çatışmalar sebebiyle, bu seçimde dört farklı ittifak, iki liste ile yarışacak.
Türkmenler Kota Sistemine İtiraz Ediyor
Irak Türkmen Cephesi (ITC), Türkmenleri temsil eden en güçlü siyasi yapı olarak, uygulanan kota sistemini reddederek bağımsız listelerle adaylarını sunma kararı aldı. Erbil, Süleymaniye ve Kerkük bölgelerinde bağımsız olarak, Musul, Diyala, Selahaddin ve Bağdat’ta ise farklı listelerle seçime katılmayı planlıyor.
ITC Siyasi Büro üyesi Aydın Maruf, kota sisteminin etkili olmadığını belirtti. Maruf, seçim süreci hakkında, “Bileşenler tek bölgeden dahi yana değil, özel sandıklarla oy kullanmaya yönelik bir talep var” ifadelerini kullandı.
Irak parlamentosunda, bileşenler için ayrılan 9 sandalye arasında Musul’daki Ezidi Kürtler, Şebek Kürtler, Vasıt’taki Feyli Kürtler, Bağdat’taki Sabiiler ve Hristiyanlar yer almakta. Hristiyanların 5 sandalyesi ise Erbil, Duhok, Kerkük, Musul ve Bağdat illerinde dağıtılmış durumda. Seçim yasasına göre Irak’taki seçmenler, Hristiyan kota adaylarına oy verebiliyor.
Bağdat: Şii, Sünni ve Kürt Rekabetinin Merkezi
Irak genelinde, seçimler boyunca Şii, Sünni ve Kürt partileri arasında yoğun bir rekabet yaşanacak. Önemli ve kutsal şehirler olan Bağdat, Kerbela ve Basra gibi bölgelerde güçlerini artırmayı amaçlayan Şii liderler, bu bölgelerde en fazla sandalyeye sahip olmayı hedefliyor. Erbil merkezli Rudaw TV’nin haberine göre, 140 sandalyeye sahip Şii listeler, hükûmetin belirlenmesinde etkili olmayı amaçlıyor. Irak’ta hükümet dağılımında, başbakanlık Şiilere, cumhurbaşkanlığı Kürtlere ve parlamento başkanlığı ise Sünnilere ayrılıyor.
Bağdat, Şii partiler için hem buluşma noktası hem de rekabet alanı işlevi görüyor. Yaklaşık 3 bin adayın yarıştığı Bağdat’ın 71 sandalyesi, Şiilerin bu bölgeye odaklanmasının en önemli sebebi. Bağdat’tan sonraki önemli şehirler Basra, Necef ve Kerbela, toplamda 7,5 milyonun üzerinde seçmene ev sahipliği yapıyor ve tüm Irak seçmenlerinin yaklaşık %35’ini oluşturuyor.
Seçim Sürecinde Hükûmet Performansı Öne Çıkıyor
Eski Başbakan Nuri el-Maliki, geçen çarşamba günü yaptığı bir mitingde, halkı seçimlere katılmaya çağırarak Irak’a yönelik olası tehditlere dikkat çekti. Maliki, seçim sürecini ciddiye almamanın ülkeyi daha büyük bir krize sürükleyebileceği konusunda uyardı.
Irak Başbakanı Muhammed Şiya Sudani ise Sünni bölgelerde de halkla buluşarak, kalkınma projelerine ve Halkın Sağlık İhtiyaçlarına vurgu yapıyor. Özellikle Kürdistan Bölgesi ile sağlanan petrol anlaşmalarını seçim stratejisi olarak öne çıkartmayı planlıyor.
Sudani’ye yakın bakanlar, bu seçimde güçlü bir sonuç alacaklarından kuşku duymuyor. Başbakan danışmanı Ferhad Alaaddin, Sudani’nin destek oranlarının anketlerde birinci olduğunu belirtiyor.
Şii listeleri arasında Muhsin el-Mendelawi liderliğindeki “Esas” ittifakı, genç seçmene ulaşmayı hedefleyerek dikkat çekiyor. Genel olarak bu süreçte çeşitli listesinin öne çıktığı bir Şii rekabeti var.
Sünni Blokta Dört Ana İttifak
Sünni siyasi arenada dört ana ittifak öne çıkıyor: Muhammed Halbusi liderliğindeki Taqaddum, Musenna es-Samarrai’nin Azm İttifakı, Hamis Hancer’in Siyade ve İbrahim Namis’in Tewafuq. Rekabet, özellikle Enbar ve Musul bölgelerinde yoğunlaşıyor. Her bir ittifak, bölgedeki çoğunluğu ele geçirmeyi hedefliyor ve isyan etmekle birbirlerini suçluyor.
Azm İttifakı üyesi Ahmed ed-Dileymi, Taqaddum’un Enbar valisini, Azm destekçilerinin Batı Enbar’da toplanmasına engel olmakla suçluyor. Taqaddum sözcüsü Muhammed el-Ciburi, partisinin Sünnileri en iyi şekilde temsil ettiğini vurguluyor.
Azm ve Tewafuq ittifakları, tek parti hegemonyasına son vermeyi ve bölgede dengeli bir temsil sağlamayı amaçlıyor. Enbar bölgesinde Sünni listeler arasında yoğun bir rekabet söz konusu olup, 15 sandalye için kıyasıya bir mücadele sürüyor.
Kürdistan Bölgesi’nde Seçim İhlalleri Daha Az
Irak Yüksek Seçim Komisyonu, seçim kampanyası süresince yaklaşık 400 ihlal kaydedildiğini açıkladı. Şems Seçim Gözlem Ağı’nın raporuna göre ise, üç haftalık süreçte 309 ihlal tespit edildi. Ancak, Kürdistan Bölgesi’nde durum çok daha olumlu; üç hafta içinde sadece 45 ihlal kaydedildi ve Duhok’ta herhangi bir ihlal yaşanmadı.
Kürt partileri, özellikle tartışmalı bölgelerde temsil oranlarını artırmayı ve 2017 yılından sonra yerlerinden edilen seçmenleri geri kazanmaya çalışıyor. Bununla birlikte, Kerkük, Musul, Selahaddin ve Diyala gibi bölgelerde, Şii ve Sünni rekabetinin etkisi altında Kürtlerin oy kaybını engellemeyi amaçlıyorlar.
Kürt Partileri Arasında İttifak Yok
Kürdistan Bölgesi’nde partiler arasında herhangi bir ittifak bulunmamakta. 8 ayrı listede toplam da 483 aday yarışıyor. En fazla adayı 175 ile Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) sunarken, en az adaya sahip olan parti ise 14 aday ile Kürdistan İslami Adalet Topluluğu (Komel) oldu.
KDP ve Kürdistan Yurtsever Birliği (KYB), merkezi Irak yönetimi kontrolündeki Kürt seçim bölgelerinde adaylarını Arap listelerinden sunma yoluna gidiyor. Irak Meclisi’ndeki toplam 329 sandalyeden 46’sının Kürdistan Bölgesi’ne ayrıldığı belirtiliyor. Bu sandalyelerin dağılımı; Erbil için 16, Süleymaniye ve Halepçe için 18, Duhok için ise 12 şeklindedir.
Kürdistan Bölgesi ve Kerkük’teki seçimlerde ayrıca 8 bağımsız aday yer alıyor. Bu bağımsız adaylardan dördünün Süleymaniye kökenli olduğu bildirildi.
Kürt Partilerinin Aday Dağılımı
Seçimlerde en çok adayı sunan partiler arasında KDP ve KYB öne çıkıyor. KDP toplam 175 adayla seçime katılırken, Musul’da en çok aday sayısına sahip olması dikkat çekiyor (61 aday). KYB ise 155 adayla yer alacak ve Süleymaniye’deki en yüksek aday sayısı 36, Musul’da ise 32 olacaktır.
Diğer Parti ve Hareketler
Kürdistan Bölgesi’nde üçüncü güç konumundaki Yeni Nesil Hareketi 43 aday ile seçime katılıyor. Bu hareketin en çok adayı 12 ile Süleymaniye’de bulunmaktadır. Irak parlamentosunda dört sandalyesi bulunan Kürdistan İslami Birliği (Yekgirtû) 16 adayla, Kürdistan İslami Adalet Topluluğu (Komel) ise 14 adayla yarışıyor. Ayrıca, Helwest Akımı 32 aday, “Halkımızın Cephesi” ise 25 aday, Kürdistan Sosyal Demokrat Partisi 23 adayla yarışa katılacak.
Yoğun Kürt Nüfusunun Yaşadığı Bölgelerdeki Durum
KDP, Musul’da 61 adayla güçlü bir katılım sergiliyor, ancak Selahaddin ve Diyale’nin Kürt bölgesinde doğrudan bir adayları bulunmuyor. Fakat, KDP bu iki ilde “Azim İttifakı” çatısı altında adaylarını sunuyor. KYB, Musul’da 32 adaya sahip olup, bir “Sünni ittifak” çerçevesinde seçime katılıyor. Yeni Nesil Hareketi ise Kerkük ve Musul’da 7’şer ve Diyale’de 4 adaya sahipken, Kürdistan İslami Birliği, Komel ve Helwest Akımı’nın tartışmalı bölgelerde adayı bulunmuyor.
“`
